TARİH EĞİTİMİNDE SAVAŞ VE BARIŞ: ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN SAVAŞ VE BARIŞ KONULARIYLA İLGİLİ BİLGİLERİNİN VE TUTUMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

Özgür AKTAŞ (ozgurkafkas@gmail.com)
Tarih Eğitimi, Gazi Üniversitesi
May, 2012
 
The aim of the study was to evaluate the knowledge and attitudes of secondary school students regarding war and peace. For this purpose, during the 2011-2012 academic year was carried out in the central areas of Altındağ,Çankaya,Mamak and Yenimahalle in the city of Ankara. A mixed method approach which enables using both quantitative and qualitative methods was used.

In order to form the scales to be used in the study, literature regarding the issue was reviewed as a first step. Scales used both in Turkey and abroad for practical research dealing with the issue were determined. Secondarily, students in secondary education institutions were asked to write a composition about war and peace in an effort to determine their ideas related to this issue based on literature, student compositions and various other scales used in research, items related to the attitude scale for war and peace were written. A pilot study was carried out with 303 secondary school students. After reliability analysis, the attitude scale was finalized. For the qualitative side of the research, students’ opinions were gathered through direct interviews.
The quantitative part of the research was carried out with 3026 secondary education students. The goal was to determine the attitudes of students about war and peace. The scale of war and peace is made up 40 items. The data obtained were analyzed with SPSS 15.0. In order to evaluate the data obtained this quantitative research T test and variance analysis methods were used.
In the qualitative part of research, 70 students studying in different types of schools were interviewed. Ten students each from seven types of school participated in the interview. In order to learn the knowledge and attitudes of students regarding the issues of war and peace, a semi-structured interview scale was used. In addition, a coding system was used to determine the percentage rates and in which category student responses to the interview questions were grouped in the qualitative part. The interview scale and coding system were developed by Ilse Hakvoort. The researcher received consent to use this scale.

Quantitative and qualitative results obtained in the research were put forward and evaluated. The qualitative and quantitative results obtained in the research were evaluated separately. The goal was to determine whether there was a significant difference depending on the independent variables in the quantitative part. In addition, the percentage rates of which category the responses of the students for the questions in the interview were grouped were determined in the qualitative part.
High school student have a positive opinion about the Turkish Army’s decision to send troops to various parts of the world. Students believe that it is the values of human beings to eliminate wars. Students disagree with the idea that God appreciates wars. However, students were undecided about whether humans are born with a warrior trait. High school students agreed that the reduction of the income gap between rich and poor nations will contribute to world peace.
Some examples were given related to the answer given in the interviews. In this part, the views of students regarding recent wars were also evaluated. The goal being to determine which wars the students were aware of in recent times. Students think as result of wars in recent times, that there is a struggle over petroleum. In addition, students expressed that the reason why wars occur in the Middle East is that there is a lack of democracy there. Based on the results, some recommendations were given for the research that might be carried out in the future. There is very little applied research related to the concepts of war and peace in Turkey. There are not any studies about peace and war concepts based on the age of students. Studies on these subjects will contribute to history education. Also, some recommendations were put forward history teachers based on evaluation of the results. History teachers are responsible to their nation, and humanity as a whole, when they teach students about war and peace. The education system should include this value.
 

Özet

Bu araştırmanın amacı, ortaöğretim öğrencilerinin “savaş ve barış” konularıyla ilgili bilgilerini ve tutumlarını değerlendirmektir. Bu amaçla 2011-2012 eğitim ve öğretim yılında Ankara ilinin Altındağ, Çankaya, Mamak ve Yeni Mahalle ilçelerinde bulunan liselerde uygulama yapılmıştır. Araştırmada hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinin bir arada kullanılmasına imkân sağlayan mixed (karma) yöntem kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan ölçekleri oluşturmak için ilk olarak konuyla ilgili litaratür taraması yapılmıştır. Türkiye’de ve yurt dışında konu ile ilgili uygulamalı araştırmalarda kullanılan ölçekler tespit edilmiştir. İkinci adım olarak ise ortaöğretim öğrencilerine savaş ve barış hakkında kompozisyon yazdırılarak öğrencilerin konu ile ilgili düşünceleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Literatür taraması, öğrencilerin kompozisyonları ve çeşitli araştırmalarda kullanılan ölçeklerden yararlanılarak savaş ve barışa karşı tutum ölçeği ile ilgili maddeler yazılmıştır. Uzman görüşü alındıktan sonra 303 ortaöğretim öğrencisi ile ön uygulama yapılmıştır. Yapılan güvenirlik analizinden sonra tutum ölçeğine son şekli verilmiştir. Araştırmanın nitel bölümünde ise öğrenci görüşleri görüşme yöntemiyle toplanmıştır.
Çalışmanın nicel bölümü 3026 ortaöğretim öğrencisiyle gerçekleştirilmiştir. Bu bölümde öğrencilerin savaş ve barış konuları ile ilgili tutumları tespit edilmeye çalışılmıştır. Savaş ve barış tutum ölçeği 40 maddeden oluşmaktadır. Elde edilen veriler SPSS 15,0 paket programıyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın nicel bölümünde elde edilen verileri değerlendirebilmek amacıyla T testi ve varyans analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır.
Araştırmanın nitel bölümünde ise farklı okul türlerinde öğrenim gören 70 öğrenciyle görüşme yapılmıştır. Yedi okul türünden 10 öğrenci görüşmeye katılmıştır. Nitel bölümde öğrencilerin savaş ve barış konularıyla ilgili bilgilerini ve tutumlarını öğrenmek amacı ile yarı yapılandırılmış görüşme ölçeği kullanılmıştır. Görüşme ölçeği ile elde edilen veriler kodlama sistemine göre sınıflandırılmıştır. Görüşme ölçeği ve kodlama sistemi Ilse Hakvoort tarafından geliştirilmiştir. Bu ölçeğin kullanılması için araştırmacıdan gerekli izin alınmıştır.
Araştırmadan elde edilen nicel ve nitel sonuçlar ortaya konularak yorumlanmıştır. Araştırmanın nicel ve nitel sonuçları ayrı ayrı ifade edilmiştir. Nicel bölümde bağımsız değişkenlere göre anlamlı farklılık olup olmadığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca öğrencilerin tutum ölçeği ile ilgili maddelere verdikleri cevapların ortalama puanları da ortaya konmuştur.
Ortaöğretim öğrencileri Türk ordusunun dünyanın çeşitli bölgelerine asker gönderme kararına olumlu yaklaşmaktadır. Buna ek olarak insanoğlunun savaşları ortadan kaldıracak değerlere sahip olduğunu söylemişlerdir. Öğrenciler savaşların Tanrının takdir olduğu fikrine katılmamıştır. Bununla beraber insanoğlu savaşçılık özelliği ile doğar önermesine karasız kalmışlardır. Ortaöğretim öğrencileri zengin ve fakir uluslar arasındaki gelir farkının azalmasının dünya barışına katkı yapacağı fikrine ise “katılıyorum” kategorisinde cevap vermiştir.
Araştırmanın nitel bölümünde ise öğrencilerin görüşme sorularına verdikleri cevapların hangi kategorilerde toplandığına dair yüzdelik oranlar tespit edilmiştir. Öğrencilerin görüşme sorularına verdikleri cevaplardan örnekler verilmiştir. Bu bölümde öğrencilerin yakın tarihte olan savaşlara ilişkin bilgileri de değerlendirilmiştir. Öğrencilerin günümüzde yaşanan hangi savaşlardan haberdar oldukları tespit edilmiştir. Öğrenciler günümüzde yaşanan savaşların en önemli nedeninin Orta Doğu’da bulunan petrole dayandığını düşünmektedirler. Öğrenciler, Orta Doğu’da yaşanan savaşların diğer bir nedeni olarak ise demokrasinin yetersizliği olduğunu söylemiştir.
Araştırmacının sonuçlarından hareketle gelecekte konu ile ilgili araştırma yapacak bilim insanlarına önerilerde bulunulmuştur. Türkiye’de savaş ve barış kavramıyla ilgili uygulamalı araştırmalar oldukça azdır. Savaş ve barış kavramlarının Türkiye’de hangi yaşlarda anlaşılabileceğine dair Türkiye’de çalışmalar yapılmamıştır. Bu konularda çalışmalar tarih eğitimine katkı sağlayacaktır.
Yine araştırmanın sonuçları değerlendirilerek tarih öğretmenlerine yönelik önerilere yer verilmiştir. Tarih öğretmenleri savaşları ve barışı anlatırken hem mensup olduğu ulusa hem de tüm insanlığa karşı sorumlu olduğunu unutmamalıdır. Tarih öğretmenleri barışın öğretilecek bir değer olduğunu bilmeli, öğretim sistemine bu değerleri dâhil etmelidir.


Creative Commons License
Bu çalışma Creative Commons Attribution 3.0 License altında lisanslanmıştır.