19. Yüzyıl Tarih Yazıcılığı ve Ahmed Cevdet Paşa

Edip Uzundal

Özet


Osmanlı tarihçiliği esas itibariyle İslam tarih yazıcılığının bir devamı olmakla birlikte altı asır boyunca tarihçiliğin hemen her türünde eserler verilmesi suretiyle bir “Osmanlı tarih yazıcılığı tarzı” teşekkül etmiştir. Bu tarz zamanla daha da gelişerek XIX. yüzyılda tamamen kendine özgü bir nitelik kazanmıştır. Tarih yazıcılığındaki çeşitliliğe rağmen dünya tarihçilerinin eserlerini ve arşiv belgelerini değerlendirmek, diğer sosyal bilimlerden istifade etmek, tarihi malzemeyi sağlam bir eleştiri süzgecinden geçirmek ve böylece olayların sebep ve sonuçlarını ortaya koymak gibi bilimsel tarihi metotların uygulanmaya başlaması ancak 19. yüzyılda mümkün olabilmiştir.

19. yüzyılda ilmi tarihçilik geleneğinin en önemli temsilcilerinden birisi hiç şüphesiz Ahmed Cevdet Paşa’dır. Cevdet Paşa, hukuk, maarif ve ıslahat alanlarında başarılı işler yapan bir devlet adamı olmasının yanında, Osmanlı tarihçiliğinin en büyük başarılarından biri olarak kabul edilen 12 ciltlik Tarih-i Cevdet’i, Tezâkir’i ve Marûzât’ı vücuda getirmiş bir tarihçidir. Cevdet Paşa’nın eserleri olayların ele alınış biçimi, arşiv kaynaklarıyla beraber Batı kaynaklarının kullanılması ve daha ilmi bir metot kullanılarak yazılmış olması bakımından benzerlerinden ayrılır.

Anahtar Kelimeler: Tarih, Osmanlı, 19. Yüzyıl, Ahmed Cevdet Paşa, Tarih Yazımı

 

19th Century Historiography and Ahmed Cevdet Pasha

 

Abstract: The Ottoman Historiography, on principle, is a continuation of the İslamic Historiography. Additionaly, it is formed as an “Ottoman style” because of the given work of arts on almost every kind of historiography during six hundres years. This style made a real progress through the 19th century and it absolutely came in a tone of its own. Despite the variety of the Historiography, assessing the work of arts and archived records of the worldwide historians, utilizing the other social sciences, critisizing the historian items carefully, and finally finding out the reasons and the results could came into use in the 19th century.

In 19th century, without doubt Traditional scientific historiography was Ahmed Cevdet Pasha’s business. Cevdet Pasha, not only was a statesman who was capable of law, education, and innovations on various fields but also o historian who wrote the 12 –volume- History of Cevdet, which is accepted as one of the most sucessful work of arts in the Ottoman Historiography, Tezâkir and Maruzât. The Works of art of Cevdet Pasha are different from the classial art in terms of his style of appoaching the events, using the western resources besides the archive resources, and the scientific method of recording.

Keywords: History, The Ottoman, 19th Century, Ahmed Cevdet Pasha, Historiography

 


Kaynakça


KAYNAKÇA

Adalıoğlu, Hasan H. (1999). “Osmanlı Tarih Yazıcılığında Anonim Tevârih-i Âl-i Osman Geleneği” , Osmanlı, C.8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 286-292.

Ahmed Lütfi Efendi (1999). Vak’anüvis Lütfi Efendi Tarihi, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul.

Ahmet Refik (1933). Âşık Paşazâde, Kanaat Kütüphanesi, İstanbul.

Aktepe, M. (1989). “Ahmed Lutfi Efendi” , TDVİA, C.2, İstanbul, s. 97-98.

Alpugan, Betül B. (1999). ‘‘Geç Dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda Tarih Yazıcılığı ve Tarih Kitapları’’ , Osmanlı, C. 8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 262-270.

Arıkan, Z. (1985). “Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Tarihçilik” , Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türkiye Ansiklopedisi, C. 6, İletişim Yayınları, İstanbul, s. 1583-1594.

Âşık Paşazâde (2007). Osmanoğullarının Tarihi Tevârih-i Âl-i Osmân, (Haz. Kemal Yavuz – M. A. Yekta Saraç), Gökkubbe Yayınları, İstanbul.

Atalay, B. (1999). “Ahmed Cevdet Paşa Tarihinde Osmanlı Devleti”, Osmanlı, C.8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 271-285.

Atsız, Hüseyin N. (1970). Âşıkpaşaoğlu Tarihi, MEB Yayınları, İstanbul.

Aydın, A. (2002). ‘‘Osmanlılarda Tarih Yazıcılığı” , Türkler, C. 11, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 417-425.

Belgelerle Arşivcilik Tarihimiz (Osmanlı Dönemi) I. (1999). Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Ankara.

Cevdet Paşa. (1986). Tezâkir 1-12, (Yayınlayan: Cavid Baysun), TTK Basımevi, Ankara.

Cevdet Paşa. (1991). Tezâkir 13-20, (Yayınlayan: Cavid Baysun), TTK Basımevi, Ankara.

Cevdet Paşa. (1991). Tezâkir 21-39, (Yayınlayan: Cavid Baysun), TTK Basımevi, Ankara.

Cevdet Paşa. (1991). Tezâkir 40 Tetimme, (Yayınlayan: Cavid Baysun), TTK Basımevi, Ankara.

Cevdet Paşa. (2007). Kısas-ı Enbiya ve Tevârih-i Hulefâ (Peygamberler ve Halifeler Tarihi), (Sadeleştiren: Metin Muhsin Bozkurt), Çelik Yayınevi, İstanbul.

Cevdet Paşa. (2010). Sultan Abdülhamid’e Arzlar (Ma‘rûzât), (Yayınlayan: Yusuf Halaçoğlu), Babıâli Kültür Yayıncılığı, İstanbul.

Doğan, İ. (2009). “Sosyolojik Bir Malzeme Olarak Tezâkir” Ahmed Cevdet Paşa Sempozyumu: (9-11 Haziran 1995), Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, s. 229-245.

Gökyay, Orhan Ş. (1986). Kâtip Çelebi, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.

Gökyay, Orhan Ş. (2002). “Kâtip Çelebi”, TDVİA, C. 25, Ankara, s.36-40.

Göyünç, N. (1977). “Tarihçiliğimizin Dünü ve Bugünü” , Felsefe Kurumu Seminerleri, TTK Basımevi, Ankara, s. 240-254.

Gözübenli, B. (2009) “Türk Hukuk Tarihinde Kanunlaştırma Faaliyetleri ve Mecelle” , Ahmed Cevdet Paşa Sempozyumu: 9-11 Haziran 1995, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, s. 285-299.

Halaçoğlu, Y, Aydın, M. A. (1993). “Cevdet Paşa” , TDVİA, C. 7, İstanbul, s. 443-450.

Hayta, N, Ünal, U. (2011). “Modernleşme Döneminde Osmanlı Tarih Yazıcılığı(1789-1908)”, Türkiye’de Tarih Yazımı, (Ed. Vahdettin Engin-Ahmet Şimşek), Yeditepe Yayınevi, İstanbul, s. 137-153.

İpşirli, M. (1999). ‘‘Osmanlı Tarih Yazıcılığı’’ , Osmanlı, C. 8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 247-256.

İnalcık, H, Arı, B. (2011). “Klasik Dönem Osmanlı Tarihçiliği”, Türkiye’de Tarih Yazımı, (Ed. Vahdettin Engin-Ahmet Şimşek), Yeditepe Yayınevi, İstanbul, s. 107-136.

İnalcık, H. (2011). “Türkiye’de Modern Tarihçiliğin Kurucuları” , Türkiye’de Tarih Yazımı, (Ed. Vahdettin Engin-Ahmet Şimşek), Yeditepe Yayınevi, İstanbul, s. 179-196.

Kafesoğlu, İ. (1983). “Tarih İlmi ve Bizde Tarihçilik” , Tarih Dergisi, C. 13, Sayı 17-18’den ayrı basım, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul, s. 1-16.

Keskioğlu, O. (1966). Ahmed Cevdet Paşa (1822-1895) Hayatı ve Eserleri, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. 14, Ankara, s. 221-234.

Lewis, B. (1960). ‘‘Türkiye’de Tarihçilik ve Milli Uyanış’’ , Türk Yurdu, C. 2, S. 3(285), Ankara, s. 9-12.

Neumann, Chrıstoph K. (2000). Araç Tarih Amaç Tanzimat Tarih-i Cevdet’in Siyasi Anlamı, (Çev. Meltem Arun), Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul.

Ortaylı, İ. (1986). ‘‘Cevdet Paşa ve Avrupa Tarihi’’, Ahmed Cevdet Paşa Semineri, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul, s. 163-172.

Ölmezoğlu, A. (2001). “Cevdet Paşa”, İslam Ansiklopedisi, C.III, MEB, Eskişehir, s. 114-123.

Özkaya, Y. (1986). ‘‘Ahmed Cevdet Paşa’nın Tarihi’nde Arşiv Belgelerini Kullanışı ve Değerlendirişi”, Ahmed Cevdet Paşa Semineri, Edebiyat Fakültesi Basımevi, İstanbul, s. 145-162.

Öztürk, N. (1999). ‘‘Osmanlılarda Tarih Yazıcılığı Üzerine’’ , Osmanlı, C. 8, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, s. 257-261.

Süslü, A. (1985). ‘‘Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Türk Tarihçiliği’’ , Türk Kültürü, S. 262, Yıl XXIII, s. 145-162.

Şafak, A. (2009). “Hukukun Temel İlkeleri Açısından Mecelle’ye Bir Bakış”, Ahmed Cevdet Paşa Sempozyumu: 9-11 Haziran 1995, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, s. 263-278.

Şimşirgil, A, Ekinci, E. B. (2008). Ahmed Cevdet Paşa ve Mecelle, KTB Yayınları, İstanbul.

Tekindağ, Ş. (1971). “Osmanlı Tarih Yazıcılığı”, Belleten, C. XXXV, S. 137, TTK Basımevi, Ankara, s. 655-663.

Yılmaz, Mehmet N. (2009). “İlmî ve Tarihî Bir Şahsiyet Olarak Ahmed Cevdet Paşa”, Ahmed Cevdet Paşa Sempozyumu: 9-11 Haziran 1995, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, Ankara, s. 9-11.

Yinanç, Mükrimin H. (1940). “Tanzimat’tan Meşrutiyete Kadar Bizde Tarihçilik”, Tanzimat I, 100. Yıldönümü Münasebetiyle, Maarif Matbaası, İstanbul, s. 573-595.

Yurtoğlu, B. (2009). Kâtip Çelebi, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara.

Yüksek, H. (2006). 19. Yüzyıl Osmanlı Tarihçiliği, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.

Uzundal, E. (2012). “Alman Tarihçi Christoph K. Neumann'ın Araç Tarih Amaç Tanzimat- Tarih-i Cevdet'in Siyasi Anlamı Adlı Eserinin Tanıtımı ve Değerlendirilmesi”, History Studies, Vol. 4/2, s. 443 - 450.


Tam Metin: PDF

Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Creative Commons License
Bu çalışma Creative Commons Attribution 3.0 License altında lisanslanmıştır.